Vì sao hàng thường bị roll tàu và cách doanh nghiệp giảm rủi ro trong vận chuyển biển

Trong vận chuyển đường biển, tình trạng roll tàu luôn là một trong những rủi ro khiến doanh nghiệp xuất khẩu đau đầu nhất. Không ít trường hợp hàng đã có booking, container đã hạ cảng, nhưng đến sát ngày tàu chạy lại buộc phải dời sang chuyến sau. Việc chậm trễ này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng mà còn kéo theo nhiều chi phí phát sinh và tác động tiêu cực đến uy tín với đối tác quốc tế.

Để giảm thiểu rủi ro roll tàu, doanh nghiệp cần hiểu rõ bản chất vấn đề: vì sao hàng bị roll tàu, và đâu là những giải pháp mang tính chủ động thay vì chỉ xử lý khi sự cố đã xảy ra.

Roll tàu là gì và vì sao lại xảy ra?

Roll tàu (rolled cargo) là tình trạng container không được xếp lên chuyến tàu đã booking như kế hoạch ban đầu, buộc phải chuyển sang chuyến kế tiếp hoặc tuyến khác. Đây là hiện tượng khá phổ biến trong vận tải biển, đặc biệt vào các giai đoạn cao điểm hoặc khi lịch tàu có nhiều biến động.

Một trong những nguyên nhân lớn nhất đến từ chính cách các hãng tàu vận hành. Trong thực tế, hãng tàu thường ưu tiên xếp những container có mức cước cao hơn, thuộc hợp đồng dài hạn hoặc khách hàng chiến lược. Khi tàu đầy tải, các booking spot hoặc booking giá thấp sẽ là nhóm có nguy cơ bị roll cao nhất, dù đã được xác nhận trước đó.

Bên cạnh đó, tình trạng overbooking cũng góp phần không nhỏ. Để hạn chế rủi ro booking hủy phút chót, hãng tàu thường bán số chỗ nhiều hơn khả năng xếp thực tế. Khi nhu cầu xuất hàng tăng cao và tỷ lệ hủy thấp, một số container buộc phải dời sang chuyến khác, khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động.

Ngoài yếu tố thương mại, biến động lịch tàu cũng là nguyên nhân thường gặp. Việc cắt chuyến, bỏ cảng hoặc điều chỉnh tuyến do thời tiết, tắc cảng, hay tái cơ cấu đội tàu có thể khiến container không kịp xếp lên tàu như kế hoạch ban đầu, dù mọi thủ tục đã hoàn tất.

Ở góc độ vận hành, không thể không nhắc đến các lỗi liên quan đến cut-off. Việc hạ container sát giờ, chứng từ chưa hoàn thiện hoặc thay đổi thông tin booking vào phút chót khiến container rơi vào nhóm rủi ro cao, đặc biệt khi tàu đã gần đầy tải. Trong những trường hợp này, container hạ muộn thường là đối tượng bị roll đầu tiên.

Cuối cùng, nhiều doanh nghiệp chỉ xây dựng một phương án vận chuyển duy nhất cho mỗi lô hàng. Khi xảy ra roll tàu, việc không có phương án thay thế khiến kế hoạch xuất hàng bị gián đoạn và khó xoay xở trong thời gian ngắn.

Hệ quả của việc hàng bị roll tàu

Roll tàu không đơn thuần là chậm vài ngày trên lịch trình vận chuyển. Trên thực tế, hệ quả thường lan rộng hơn nhiều. Doanh nghiệp có thể đối mặt với việc giao hàng trễ so với hợp đồng, phát sinh chi phí lưu bãi, lưu container, thậm chí ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất hoặc phân phối ở đầu nhận. Với những ngành hàng nhạy cảm về thời gian, chỉ một lần roll tàu cũng đủ làm mất lợi thế cạnh tranh và gây áp lực lớn từ phía đối tác quốc tế.

Làm thế nào để giảm rủi ro roll tàu?

Để hạn chế roll tàu, yếu tố quan trọng nhất là sự chủ động trong kế hoạch logistics. Thay vì chờ đến khi đơn hàng chốt mới tìm giá và đặt chỗ, doanh nghiệp nên đưa logistics vào kế hoạch kinh doanh ngay từ đầu. Việc booking sớm giúp tăng khả năng giữ chỗ, có nhiều lựa chọn lịch tàu hơn và chủ động điều chỉnh khi có thay đổi.

Bên cạnh đó, làm việc với đối tác logistics có sản lượng ổn định và quan hệ tốt với hãng tàu cũng giúp giảm đáng kể rủi ro. Những đơn vị này thường có khả năng giữ chỗ tốt hơn, được cập nhật thông tin sớm và hỗ trợ xử lý khi có dấu hiệu roll tàu.

Ở khâu vận hành, việc hạ container sớm và kiểm soát chặt chẽ thời hạn cut-off là yếu tố then chốt. Điều này không chỉ giúp tăng khả năng được xếp tàu mà còn tạo khoảng thời gian an toàn để xử lý các vấn đề chứng từ hoặc thay đổi phát sinh.

Ngoài ra, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu chưa thực sự ổn định, doanh nghiệp nên chuẩn bị phương án vận chuyển dự phòng. Việc linh hoạt đổi chuyến, đổi tuyến hoặc kết hợp nhiều phương thức vận chuyển giúp giảm áp lực khi xảy ra sự cố và hạn chế tác động dây chuyền đến toàn bộ kế hoạch kinh doanh.

Quan trọng hơn cả, doanh nghiệp cần lựa chọn đối tác logistics theo hướng tư vấn giải pháp, không chỉ dừng lại ở báo giá. Một đối tác hiểu thị trường, nắm rõ rủi ro theo từng tuyến và sẵn sàng đồng hành khi phát sinh sự cố sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu tổn thất trong dài hạn.

Chủ động logistics để tránh roll tàu

Roll tàu là rủi ro khó tránh hoàn toàn, nhưng hoàn toàn có thể giảm thiểu nếu doanh nghiệp hiểu rõ nguyên nhân và chuẩn bị kế hoạch logistics đủ sớm, đủ linh hoạt. Trong vận tải biển, chi phí để xử lý sự cố luôn cao hơn chi phí để phòng ngừa.

Với kinh nghiệm triển khai đa dạng tuyến vận chuyển và ngành hàng, An Tín Logistics đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc xây dựng kế hoạch logistics chủ động, giảm rủi ro roll tàu và đảm bảo chuỗi cung ứng vận hành ổn định ngay từ đầu.